Του Rosario Palazzolo από www.runnersworld.com
Δημοσιεύτηκε: 24/08/2026
Ο Αιθίοπας Yomif Kejelcha σταμάτησε το χρονόμετρο στο εκπληκτικό 56 λεπτά και 51 δευτερόλεπτα στο Μπουένος Άιρες, καταρρίπτοντας με μία προσπάθεια κατά 29 δευτερόλεπτα το προηγούμενο ρεκόρ των 57’20”, που είχε σημειώσει ο Jacob Kiplimo τον περασμένο Μάρτιο στη Λισαβόνα.
Όμως, ακόμη και πριν από αυτό το πραγματικά «τερατώδες» αποτέλεσμα, η επιστήμη της αθλητικής απόδοσης είχε ήδη αρχίσει να αναρωτιέται ποια είναι τα πραγματικά ανθρώπινα όρια σε αυτή την απόσταση. Ο ημιμαραθώνιος έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα δημοφιλής, όχι μόνο μεταξύ των αθλητών υψηλού επιπέδου αλλά και μεταξύ των ερασιτεχνών δρομέων.
Βεβαίως, υπάρχει η εξέλιξη των super shoes, που κάνουν το τρέξιμο πιο αποδοτικό. Υπάρχουν οι βελτιώσεις στην προπόνηση, στην αποκατάσταση και στη διατροφική υποστήριξη. Αλλά μέχρι πού μπορεί πραγματικά να φτάσει η ανθρώπινη φυσιολογία σε μια απόσταση όπου, σε σύγκριση με τον μαραθώνιο, οι αθλητές μπορούν να διατηρήσουν σημαντικά υψηλότερες ταχύτητες;
Ημιμαραθώνιος: ποια είναι τα ανθρώπινα όρια; Τι λέει η επιστήμη.
Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα προέρχεται από την αθλητιατρική και τη φυσιολογία της άσκησης, οι οποίες δεν βασίζονται απλώς σε αισθήσεις ή εμπειρικές προβλέψεις, αλλά σε σύνθετα μαθηματικά και φυσιολογικά μοντέλα.
Ένα από τα βασικά σημεία αναφοράς για αυτού του είδους την ανάλυση παραμένει η πρωτοποριακή μελέτη που δημοσίευσε το 1991 στο Journal of Applied Physiology ο φυσιολόγος Michael Joyner.
Ο Joyner συνδύασε τις θεωρητικά μέγιστες τιμές των τριών βασικών πυλώνων της αερόβιας απόδοσης:
- της μέγιστης πρόσληψης οξυγόνου (VO₂max),
- του ποσοστού του VO₂max που μπορεί να διατηρηθεί κοντά στο γαλακτικό κατώφλι,
- και της οικονομίας τρεξίματος (Running Economy),
για να υπολογίσει το θεωρητικό ανθρώπινο όριο στον μαραθώνιο.
Το μοντέλο του εκτίμησε ότι το απόλυτο θεωρητικό όριο για τον μαραθώνιο θα μπορούσε να βρίσκεται στις 1 ώρα, 57 λεπτά και 58 δευτερόλεπτα.
Αν μεταφέρουμε αυτές τις εξισώσεις και τις φυσιολογικές παραδοχές στον ημιμαραθώνιο, το εκτιμώμενο απόλυτο φυσιολογικό όριο τοποθετείται περίπου μεταξύ 54’30” και 55’00”.
Ημιμαραθώνιος: η μεταβλητή των super shoes με πλάκα από ανθρακονήματα
Ωστόσο, τα αρχικά αυτά μαθηματικά μοντέλα δεν μπορούσαν να λάβουν υπόψη μια τεχνολογική επανάσταση που ακολούθησε δεκαετίες αργότερα.
Για να είμαστε σήμερα πιο ακριβείς, πρέπει να συνυπολογίσουμε και τις επιστημονικές μελέτες του καθηγητή Wouter Hoogkamer και της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου του Κολοράντο. Η ομάδα του Boulder έγινε ιδιαίτερα γνωστή από την έρευνα πάνω στις πρώτες αγωνιστικές παπούτσια της Nike με πλάκα από ανθρακονήματα, τα οποία άλλαξαν σημαντικά την οικονομία του τρεξίματος.
Η έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2017 έδειξε ότι η εισαγωγή των λεγόμενων «supershoes», με εξαιρετικά ελαστικούς και αντιδραστικούς αφρούς σε συνδυασμό με άκαμπτες πλάκες από ανθρακονήματα, μπορούσε να βελτιώσει κατά μέσο όρο την οικονομία τρεξίματος περίπου κατά 4%.
Η μελέτη ανέδειξε ακόμη και μια ακραία ατομική βελτίωση που έφτασε το 9%, αν και αυτό αποτέλεσε μεμονωμένη περίπτωση.
Αυτό το μηχανικό και ενεργειακό πλεονέκτημα, όπως υπογραμμίζεται και σε μια ευρύτερη επιστημονική ανασκόπηση του Andrew Jones και των συνεργατών του, που δημοσιεύτηκε το 2021 στο Journal of Physiology, έχει μετακινήσει σημαντικά προς τα εμπρός τα θεωρητικά όρια της ανθρώπινης απόδοσης.
Με απλά λόγια, οι αθλητές μπορούν πλέον να διατηρούν ρυθμούς κάτω από 2 λεπτά και 40 δευτερόλεπτα ανά χιλιόμετρο, με σημαντικά χαμηλότερο μεταβολικό κόστος σε σχέση με το παρελθόν.
Διατροφή και οικονομία: τα νέα marginal gains.(μικρές οριακές βελτιώσεις)
Σε έναν αγώνα που διαρκεί λιγότερο από μία ώρα, δεν πρέπει να αγνοούμε ούτε την εξέλιξη της αθλητικής διατροφής.
Τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί σημαντικές βελτιώσεις στην ανοχή του γαστρεντερικού συστήματος κατά την άσκηση, αλλά και στη δυνατότητα πρόσληψης και απορρόφησης υδατανθράκων κατά τη διάρκεια του αγώνα.
Η ανάπτυξη των υδρογέλων υδατανθράκων (carbohydrate hydrogels) επιτρέπει σε ορισμένους αθλητές να φτάνουν σε προσλήψεις της τάξης των 90–120 γραμμαρίων υδατανθράκων ανά ώρα, περιορίζοντας σε πολλές περιπτώσεις τις γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
Φυσικά, πολλές από τις παραπάνω μεταβλητές δεν εμφανίζονται πάντα ταυτόχρονα στον ίδιο αγώνα και στον ίδιο αθλητή. Για να φτάσουμε πραγματικά στα απόλυτα όρια, θα πρέπει να συνδυαστούν σχεδόν τέλεια τα παρακάτω :
εξαιρετική γενετική προδιάθεση-ταλέντο, πολύ υψηλό VO₂max, κορυφαία οικονομία τρεξίματος, άριστη δρομική μηχανική, ιδανική προπόνηση, σύγχρονη τεχνολογία υποδημάτων, σωστή διατροφή και, φυσικά, ιδανικές αγωνιστικές και περιβαλλοντικές συνθήκες.
Ωστόσο, η επιστήμη ήδη δείχνει ότι ένας τέτοιος τέλειος συνδυασμός θα μπορούσε σύντομα να σπρώξει το παγκόσμιο ρεκόρ του ημιμαραθωνίου προς τη ζώνη των 55 λεπτών και 30 δευτερολέπτων, φέρνοντάς μας ολοένα και πιο κοντά σε εκείνο το θεωρητικό ανθρώπινο όριο που είχε ήδη «φανταστεί» η επιστήμη από το 1991.
Και ποιος ξέρει;
Ίσως το 56’51” του Kejelcha να μην είναι το τελευταίο μεγάλο άλμα στην ιστορία του ημιμαραθωνίου.
Από Μετάφραση-διασκευή Γιάννης Δαγκόγλου